از گنبد تا سلطانیه ... و تا سعادت آباد

ابتدا: برج مجهوری هست در شمال غرب ایران که تک و توک مسافرانی که از شهر گنبد کاووس می گذرند ممکن است از این برج هم دیداری بکنند.با این وجود کمتر کسی از مردم ایران هست که بداند یکبار این برج در یک نظر سنجی بین المللی از سوی شماری از مشهورترین معماران جهان به عنوان بهترین اثر مهندسی تاریخ بشر انتخاب شده است.

دلایل این انتخاب ،جالب است :این برج بیش از 50 متر ارتفاع دارد ،یعنی مرتفع تر از یک ساختمان 20 طبقه ،بیش از هزار سال پیش ساخته شده و در این مدت 2 بار زلزله های شدیدتر از 6 ریشتر را از سر گذرانده ،اما همچنان سالم و استوار ،پا بر جا ایستاده است.برج گنبد فقط از آجر ساخته شده و در آن هیچ خبری از بتون آرمه و اسکلت فلزی و فولاد و ... نیست.پس چرا نه فرسوده شده ،نه زلزله توانسته حتی یک ترک به آن بیندازد؟پاسخ همان دلیلی است که این برج را مهمترین اثر مهندسی تاریخ بشر کرده است؛ محاسبات مهندس سازنده برج این قدر دقیق بوده است که برج حتی در شدیدترین زلزله هم پس از لرزه ها و تکان های معمول دوباره دقیقا سر جای اول خود بر می گردد!مضاف بر آنکه دقت در برآورد مقاومت مصالح آن نیز حتی افزونتر از محاسباتی است که هم اکنون پیچیده ترین دستگاه های محاسب انجام می دهند.شگفتی در همین است،آن مهندس،این دستگاه ها را نداشته ،پس چگونه این محاسبات را انجام داده است؟

بعد:برج دیگری هم در شمال غرب ایران هست؛موسوم به گنبد سلطانیه.این برج هم کما بیش مورد بازدید گروههایی از گردشگران قرار دارد؛بی آنکه حتی متولیان این گنبد بدانند که روزگاری ما بازای برج های تورنتو،دوبی،و کوالالامپور بوده است .از این برج ها به عنوان بلندترین ساختمان های کنونی جهان نام برده می شود،تا چندی پیش ...برج تورنتو اول بود و به زودی برج دوبی این عنوان را صاحب شد . در حالی که در نیمه هزاره دوم میلادی این عنوان متعلق بوده است به گنبد سلطانیه ،که در آن زمان بلندترین ساختمان جهان بوده است.این عمارت هم اکنون نیز در کنار کاتدرال فلورانسبلندترین ساختمان جهان بوده است.این عمارت هم اکنون نیز در کنار کاتدرال فلورانس  بلندترین گنبد جهان محسوب می شود.

سرانجام: کل ماجرای ساختمان سعادت آباد این است که مهندس مجری قبول می کند روی ساختمانی که مجوز فقط 3 طبقه بنا را داشته ،4 طبقه دیگر هم بسازد.چطور فکر نکرده است که پی و بنیانی که برای 3 طبقه طراحی شده نمی تواند زیر فشار 7 طبقه طاقت بیاورد؟با کدام محاسبه این کار را انجام داده ؟چون 4 طبقه اضافه ساخته بود ،بلافاصله ساختمان فرو ریخت .اگر برای مثال 3 طبقه اضافه می ساخت احتمالا ریزش عقب می افتاد ،2 طبقه اضافه البته ماجرا را باز هم عقب تر می انداخت ؛احتمالا تا وقتی که یک زلزله خفیف مثلا 5 ریشتری بیاید .چند نفر از ما در ساختمان هایی زندگی می کنیم که همین قدر سست و بی اعتبار هستند و با اولین زلزله فرو خواهند ریخت؟

نتیجه:

واقعیت این است که مهندسان ما از هزار سال پیش تا کنون ،از گنبد کاووس تا سعادت آباد تهران راه درازی را طی کرده اند ،اما لزوما نه به پیش.

دکتر ناصر کرمی(همشهری شهر)